The Neurotic Organization

Net zoals economieën worden geleid door een ‘onzichtbare hand’, worden organisaties beïnvloed door onzichtbare psychologische krachten waarvan men zich meestal niet bewust is. Deze krachten kunnen in organisaties waar de macht bij één of zeer weinig managers rust, tot uitdrukking komen in irrationele en disfunctionele elementen. De persoonlijkheid van een topmanager kan de organisatie met andere woorden diepgaand beïnvloeden. Op basis van onderzoek naar ‘zieke’ organisaties en gestoeld op psychoanalytische leest beschrijft Kets de Vries vijf typen ‘neurotische’ organisaties: de paranoïde, dwangneurotische, theatrale, depressieve en schizoïde. Omdat de problemen bij deze organisaties hun oorsprong hebben bij diepgewortelde psychologische persoonseigenschappen van hun leiders, dient een interventie op die leiders gericht te zijn. Met de opmerking dat zo’n interventie een langdurig en complex proces vergt, kunnen drie remedies worden aanbevolen. Ten eerste dient veel tijd te worden gestoken in de diagnose van de problemen. Deze diagnose moet leiden tot een inzicht in de oorzaken en causale verbanden van de problemen, opdat vicieuze cirkels en weerstanden doorbroken kunnen worden. Ten tweede moet de aandacht verschuiven van het veranderen van de handelingen van topmensen, naar het veranderen van de topmensen zelf, inclusief hun inzichten, zelfwaarnemingen en gedragingen. Dit laatste is een zo’n complex en tijdrovend karwei dat veel aandacht dient uit te gaan naar het preventieve onderhoud, de derde en belangrijkste remedie. Juist omdat de problemen van neurotische organisaties zo moeilijk te diagnosticeren en aan te pakken zijn, dient men ze in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen. Ook hier geldt het aloude adagium: voorkomen is beter dan genezen.